تبلیغات
وارث - سیرتکاملی آراء و اندیشه‌های سید احمد خمینی
منصور حاجی

شناخت مبانی فکری نخبگان و خواص، یکی از مهمترین راه‌های شناخت هریک از انقلاب‌ها بوده و بدون تردید ارائه تحلیل واقعی از پارادایم انقلاب اسلامی و شاخصه‌های حقیقی آن نیازمند این زاویه بوده تا بتوان هرچه بهتر این پدیده بزرگ الهی و اسلامی مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و از دیدگاه صاحبنظران و تحلیلگران انقلاب اسلامی از جمله افرادی که بدون هیچگونه تردیدی در زمره گروه نخبگان انقلاب اسلامی قرار می‌گیرند یادگار گرامی حضرت امام، مرحوم سید احمد خمینی (ره) می‌باشد که علاوه بر افتخار فرزندی امام عظیم‌الشأن و راحل حضور ایشان در کنار امام و مدیریت دفتر آن حضرت و همچنین نقش‌آفرینی ایشان در مرحله‌های خطیر انقلاب اسلامی چه قبل و چه پس از پیروزی وی را از چهره‌های تأثیرگذار قرار داده بود.

اولین نکته در اهمیت و توجه به این بحث که باید مطرح نمود آن است که هدف اصیل از میان دیدگاه‌های یادگار حضرت امام به خوبی مورد تبیین و تعریف قرار می‌گیرد مبانی فکری که بدون تردید به دلیل قرابت متأثر از وجود مبارک امام خمینی(ره) بوده و به عنوان آیینه تمام نمای اندیشه‌های آن حضرت در گفتار و رَفتار مرحوم حاج سید احمد آقای خمینی متبلور گردیده است. و بدون شک شناخت آراء و دیدگاه‌های آن مرحوم از آن جهت اهمیت دارد که ایشان در دوران حیات مبارک حضرت امام به عنوان مشاور امین امام از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی لقب گرفتند[1] و از زمان حیات امام به ایفای نقش بی‌بدیل خود پرداخته و پس از آن و تا پایان عمر خود به همراه دیگر مسئولان درجه اول کشوری در تصمیم‌گیری‌های مهم دخالت داشته‌اند و آنچه که باید تأکید نمود آن است که شناخت دیدگاه‌های مرحوم حاج سید احمد خمینی بدون شناخت مکتب فکری حضرت امام (س) امری غیر ممکن بوده زیرا ایشان در عرصه‌های عمل و نظر ثابت کرده بودند که همواره مطیع امام و خود را جزء لاینفک ایشان می‌دانند و در حقیقت در مسیر تبعیت از امام است که اندیشه‌ها و دیدگاه‌های حکومتی، اقتصادی ... شکل عملی به خود گرفته و در قالب تصمیمات از طریق شرکت در جلسات سران و دیگر جلسات مهم شکل می‌گیرد.

با بررسی دقیق آراء و نظرات سیاسی و اجتماعی مرحوم حاج سید احمد آقا خمینی (ره) به خوبی می‌توان دریافت که ایشان دارای نقطه نظرات کاملاً کارشناسی نسبت به امور کشوری دیگر حوزه‌ها بوده است. اما به دلیل جایگاه حساسی که به خوبی بر آن واقف بودند می‌دانستند تا زمانی‌که حضرت امام (ره) در قید حیات می‌باشند می‌بایست دقیقاً با رعایت جایگاه آن حضرت اقدام به فعالیت‌هایی نمایند که شاید به صراحت گفت هیچکس دیگر یارای انجام آن را نداشت؛ به همین دلیل از عمده‌ترین راه‌های شناخت دیدگاه‌های ایشان در دوران حیات حضرت امام خمینی(س) شاید بتوان به مقوله رفتار شناسی ایشان استناد نمود که تماماً منبعث از دیدگاه‌ها و نظرگاه‌های امام راحل بوده است. رفتار شناسی ایشان در قبال حرکت دانشجویان و حضور در لانه جاسوسی، رفتار مدبرانه مرحوم حاج احمد آقا در قبال اقدامات بنی‌صدر و اختلافات فی مابین با رهبران حزب جمهوری اسلامی را از این قبیل اقدامات در هریک از حوزه‌های سیاسی و اقتصادی می‌تواند مبنای خوبی برای بازشناسی آراء و نظرات یادگار گرامی حضرت امام باشد؛ اما آنچه که باید بر آن تأکید گردد که مرحوم حاج سید احمد خمینی به دلیل شرایط خاص زندگی خود چه قبل از پیروزی و چه پس از انقلاب فرصت چندانی برای نگارش دیدگاه‌های خود نداشت، به همین دلیل برای استناد و بازشناسی آراء ایشان می‌بایست بر اظهارات و بیانات ایشان که عمدتاً پس از رحلت حضرت امام (س) ایراد شده توجه نمود که متأثر از فرآیندی است که ایشان در کوران حوادث پس از انقلاب تجربه نموده بود.

امام و انقلاب اسلامی:

نگرش و دیدگاه مرحوم حاج سید احمد خمینی به جایگاه حضرت امام و پدیده انقلاب اسلامی یکی از حوزه‌های بسیار مهم است که از این زاویه می‌‌توان به بسیار از مبانی فکری و سیاسی حاج سید احمد خمینی نزدیک گردید اما آنچه که محرز است شاید در نگاه اول تحلیل ایشان به هر دو موضوع یاد شده امری بدیهی و غیر ضروری به نظر برسد اما با توجه به بیانات ایشان می‌توان دریافت که مرحوم حاج سید احمد خمینی غیر از ارتباط نسبی میان خود و امام، قائل به یک رابطه اعتقادی همانند دیگر آحاد مردم با ایشان بوده و دقیقاً مبنای شکل‌گیری و رفتارهای سیاسی وی در قبال دوستان و مخالفان امام نه از زاویه رابطه فرزندی با امام بلکه از زاویه نگرش اعتقادی بوده است.[2] وی همچنین مرحوم حاج سید احمد خمینی دارای نگرش کامل و مستدل در خصوص انقلاب اسلامی و اهداف و ماهیت آن بوده که به آن اشاره می‌گردد. یکی از شاخصه‌های مهم در شناخت مبانی فکری مرحوم حاج احمد آقا حجت بودن فرمایشات امام خمینی(ره) می‌باشد که مبنای بسیاری از رفتارهای سیاسی ایشان قبل و پس از رحلت امام شده است. که از جمله این موارد نوع رفتار در قبال نظام جمهوری اسلامی ایران می‌باشد، مرحوم حاج احمد آقا در مصاحبه با مجله العالم چاپ لندن می‌گویند: «امام بارها در دست‌نوشته‌ها و فرمایشات خویش به من توصیه کرده‌اند که به عنوان تکلیف شرعی از نظام جمهوری اسلامی ایران ... دفاع کنم و من بر اساس توصیه امام که حجت شرعی است وظیفه خود می‌دانم تا در هر سطح و در هر موقعیتی به این تکلیف عمل کنم.»[3] و از این زاویه می‌توان به خوبی دریافت در خصوص رفتارهای سیاسی مرحوم حاج احمد آقا چه در خصوص مواضع اعلامی و یا غیر اعلامی در ارتباط با موضوعات مختلف هیچگونه شائبه طرفداری از گروه و باندهای سیاسی وجود نداشته و ایشان همواره بر آن مبنای تکلیف شرعی که مهمترین نقطه اتکاء امام در رهبری خود بوده به رفتارهای سیاسی توجه نموده‌اند.

از نکات قابل بررسی و تحلیل در اندیشه‌های مرحوم حاج سید احمد خمینی نگارش تحلیل وی در خصوص انقلاب اسلامی می‌باشد که ضروری است تا به آن توجه گردد. ایشان همانند امام راحل موضوع انقلاب اسلامی ایران را یک موضوع جهانی دانسته و بر خلاف تصور بسیاری از ملی‌گراها که آن را در محدوده مرزهای ایران تصور می‌کردند موضوعی فرا ملی تحلیل می‌نمایند. ایشان با تأکید بر عدم انحصار این انقلاب در مرزهای ایران به شدت این تفکر را نفی می‌نمایند.[4] ایشان با تأکید بر هدف حضرت امام مبنی بر نصب پرچم لااله الا الله و محمدرسول الله(ص) بر فراز جهان آن را نشانه جهانی بودن انقلاب اسلامی دانسته است.[5] و آن را متعلق به همه مسلمانان می‌دانند. ایشان انقلاب اسلامی ایران را حاوی چند پیام دانسته و بر آن تأکید دارند که از دیدگاه ایشان این پیام‌ها عبارتند از اجرای قوانین اسلام، مبارزه با قدرت‌های زورگو، عدم تعدی و تجاوز به مظلومان و طرد سلطه قدرت‌های بزرگ را در درون خود دارد.[6]

ولایت فقیه:

نظریه ولایت فقیه مهمترین نظریه حکومتی حضرت امام خمینی(س) محسوب می‌گردد که به عنوان الگوی حکومتی انقلاب اسلامی معرفی شده است که این نظریه مبین این دیدگاه است که حضرت امام خمینی(س) بر این عقیده بود که اساساً اسلام دارای نظام حکومتی است.[7] یکی از نکات قابل توجه در نگرش مرحوم حاج سید احمد آقا خمینی (ره)به موضوع ولایت فقیه در حوزه نظری می‌باشد. ایشان علی‌رغم پایبندی خود و اطاعت از ولی فقیه چه در دوران حضرت امام خمینی(ره) و چه در دوران رهبری حضرت آیت‌الله‌خامنه‌ای، در حوزه نظری دارای دیدگاه‌های استدلالی و پرسشگری بوده است که این موضوع به خوبی بیانگر آن بوده است که مرحوم حاج سید احمد آقا درصدد بوده تا علاوه بر اطمینان قلبی، به مبانی استدلالی عقلی و نقلی نیز توجه نماید به همین دلیل ایشان با طرح سؤالات متعدد از حضرت آیت‌الله منتظری رئیس وقت مجلس خبرگان که طی نامه‌ای به ایشان ارسال شده بود در صدد رفع ابهامات شده است. ایشان طی این سؤالات موضوع تصدی ولایت امر توسط یک غیر ایرانی و در خارج از مرزهای ایران و اعمال ولایت امر بر ایرانیان سؤالات جدی را مطرح می‌نماید که از سوی رئیس وقت مجلس خبرگان پاسخ‌هایی به ایشان داده می‌شود.[8] اما ایشان در عرصه عمل و اجراء ثابت نمودند که موضوع ولایت فقیه را به عنوان یک امر واجب شرعی پذیرفته و در این میان فرقی میان امام راحل و رهبری معظم انقلاب از دیدگاه ایشان وجود ندارد.[9] و ایشان شرط لازم برای پیروزی بر مشکلات و آمریکا را در اطاعت از رهبری می‌بینند.

در دیدگاه مرحوم سید احمد خمینی مبحث ولایت فقیه به گونه‌ای است که می‌بایست تحت هر شرایطی به آن پایبندی لازم را نشان داده و کوچکترین انحراف از محدوده ولایت فقیه را معصیت می‌داند و این اقدام را در پیشگاه خداوند مسئول می‌داند.[10]

آراء مردم:

همواره جایگاه مردم و نقش تأثیرگذار آنان یکی از محوری‌ترین شاخصه‌ها و مبانی فکری در اندیشه‌های سیاسی امام خمینی(س) بوده به گونه‌ای که ایشان از آراء مردم به عنوان میزان یاد نموده‌اند و توجه به آراء مردم در طول تاریخ انقلاب اسلامی و حیات مبارک آن حضرت امری غیر قابل انکار بوده است. لذا به همین دلیل است که امام با نگرش بی‌بدیل خود به تأثیر آراء مردم در شکل‌گیری و ثبات حکومت‌ها و فرآیندها متناوب در هریک از ساختارهای حکومتی در جهت مشروعیت‌دهی به اقداماتشان پرداخته و آن را امری عقلانی تعریف نموده و از دیدگاه آن حضرت جدایی دولت‌ها از ملت‌ها منشأ همه گرفتاری‌هایی است که در یک کشور تحقق پیدا می‌نماید.[11] بر همین اساس مرحوم حاج احمد آقا نیز در نگرش‌های سیاسی خود برای مردم جایگاه ویژه‌ای قائل هستند و از میان‌رفتن اعتماد مردم به نظام اسلامی را، خالی شدن نظام از پشتیبانان اصل خود دانسته و این وضعیت را آغاز بروز مشکلات برای دولت‌ها می‌دانند و از این زاویه توجه به حقوق مردم بویژه اقشار محروم جامعه را به شدت مورد تأکید قرار می‌دادند.[12] و از دیدگاه ایشان مهمترین عامل که می‌تواند در پیشبرد آرمان‌های انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران تأثیرگذار باشد حفظ یگانگی و اتحاد رهبران و کارگزاران نظام و توده‌های مردم می‌باشد.[13] و بر همین اساس است که ایشان نیروی مردمی را در زمره مسائل اسلامی ملی ‌قلمداد و به آن توجه نموده است.[14] و آن را از عنایات خداوند متعال می‌داند و بر این موضوع تأکید دارند که تا مردم هستند، می‌شود در مقابل بیگناهان از کیان و عظمت و ملیت و دین دفاع نمود.[15]

سیاست داخلی:

همواره موضوعات درونی در هریک از نظام‌های سیاسی عمده‌ترین دغدغه‌های سیاستمداران را شکل می‌دهد و هریک از زاویه و نگرش سیاسی خود این موضوعات را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهند.

یکی از مهمترین موضوعات مطرح شده در سیاست داخلی ایران پس از پیروزی انقلاب وجود تعارضات میان جناح‌های سیاسی و عقاید آنان بوده است.

از دیدگاه مرحوم حاج سید احمد خمینی موضوع اختلافات جناح‌های سیاسی امری طبیعی بوده و گستره آن را صرفاً اختلاف در دیدگاه‌ها می‌داند نه در اصول.[16] و منشأ اختلافات سیاسی را وجود سلائق مختلف می‌داند.[17] و بر همین اساس ایشان نه تنها اختلافات میان جناح‌های سیاسی را به زیان نظام نمی‌دانند بلکه وجود چارچوب‌دار آن را مورد رشد جامعه می‌دانند.[18] از نکاتی که در تحلیل‌های مرحوم حاج احمد آقا در خصوص جریانات سیاسی وجود دارد آن است که این اختلافات و جریانات می‌بایست منطبق بر اصول و مبانی ترسیم شده از سوی امام خمینی(س) بوده باشد که عمده آن عبارتند از سابقه مبارزه و همراهی با قیام امام قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، تعهد به ولایت در قول و عمل و اعتماد به نقش مردم در تمام صحنه‌های انقلاب، اولویت دادن به محرومین و مستضعفین در برنامه‌ها، اعتقاد به تقدس جنگ، فقر و غنا و اعتقاد عملی به اصول خدشه‌ناپذیر امام در سیاست خارجی می‌باشد.[19]

یکی از اصولی که مرحوم حاج احمد آقای خمینی (ره) آن را اصول بنیادین انقلاب اسلامی می‌دانند، مبحث آزادی بیان و تحمل نظرهای مخالف در یک جامعه است، در این خصوص می‌فرمایند: «احترام به عقاید و دیدگاه‌های گوناگون ضامن سلامت و رشد فرهنگ انقلاب است، شخصیت‌های سیاسی و روحانی هرگز نباید خود را عقل کل بدانند، همه ما کم و بیش ممکن است دچار اشتباه شویم... یکی از گرفتاری‌هایی که متأسفانه بعضی‌ها به آن دچار شده‌اند این است که نمی‌توانند نظرهای مخالف خود را تحمل کنند. این شیوه عمل منجر به دیکتاتوری می‌شود و با فرهنگ انقلاب و اصول بنیادین نظام اسلامی ما مغایرت دارد».[20] از همین رو مرحوم سید احمد خمینی (ره) با دیدگاه‌های ژرف‌نگر خود اعتراض بعضی از افراد مسئولین را به بعضی از انتقادها را مردود دانسته و با این اعتراض به این دیدگاه به صراحت می‌گویند: «این چه رسمی است تا یکی در یک جا مطلبی بگوید که مخالف سیاست نظام باشد می‌گویند باعث ضعف نظام است. نظام ما مگر این مقدار است که اگر نماینده‌ای و یا وزیری و یا فرد دیگر و یا جمعی حرفی را بر خلاف نظام بنویسند یا بزنند موجب ضعف نظام شود».[21]

سیاست خارجی:

یکی از مهمترین چالش پیش روی انقلاب اسلامی بویژه در دهه اول و دوم انقلاب سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در مواجه با تلاش‌های دنیای استکبار به رهبری آمریکا وشوروی سابق و تعدادی از کشورهای مسلمان بوده که در صدد تسلط بر منابع جهان بوده‌اند و از این رو سیاست نه شرقی و نه غربی همواره از مهمترین استراتژی‌های جمهوری اسلامی ایران بوده است و ایشان نیز به تبعیت از حضرت امام همواره با نصب‌العین بودن اصل نه شرقی و نه غربی بر روابط خارجی تأکید داشته‌اند.[22] آنچه که محرز است مرحوم حاج احمد آقا از سیاست حضور ایران در صحنه‌های بین‌المللی دفاع نموده و مخالف سیاست‌های انزواگرایانه که از سوی تعدادی از سیاستمداران دنبال می‌گردید و عدم حضور فعالانه در سیاست خارجی را به منزله وقفه در تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی می‌دانند.[23] وی در خصوص برقراری رابطه با دیگر کشورها نه تنها آن را مضر نمی‌داند بلکه آن را در راستای منافع ملی کشور می‌دانند (البته با تأکید بر چند کشور تأیید شده آن وقت) و آنچه که مرحوم حاج سید احمد خمینی (ره) در روابط با کشورها تأکید دارند اهداف و کیفیت روابط فی‌مابین ایران و با دیگر کشورها می‌باشد.[24]

مرحوم حاج سید احمد خمینی در خصوص فرآیند سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و تحقق اهداف آن، معتقد به سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و حرکت در جهت سیاست‌های تعیین شده و همچنین پایداری بر سر اصول و پیگیری سیاست‌های صحیح را ضروری و از آن به عنوان رمز موفقیت یاد می‌کند.[25]

بر اساس دیدگاه‌های ایشان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران می‌بایست دارای چند شاخصه تغییرناپذیر باشد که می‌بایست به صورت مستمر از سوی دستگاه دیپلماسی ایران مورد توجه و پیگیری قرار گیرد. یکی از این شاخصه‌ها که همواره مورد تأکید مرحوم حاج سید احمد خمینی بوده است موضوع دفاع از مسلمانان مظلوم در سراسر جهان می‌باشد و ایشان آن را از بارزترین رسالت‌های نظام جمهوری اسلامی ایران می‌دانند.[26] و به صراحت دفاع از مسلمانان جهان را از اصول خدشه‌ناپذیر انقلاب اسلامی بیان می‌نمایند.[27]

از نکات قابل توجه در اندیشه‌ها و دیدگاه‌های مرحوم حاج احمد آقا در حوزه سیاست خارجی نگرش و تحلیل ایشان به تحولات جهانی بوده است که مهمترین این تحولات در اواخر عمر شریف ایشان موضوع نظم نوین جهانی بوده که وی مکرراً آن را مورد تحلیل و نقد خود قرار داده‌اند.

مرحوم حاج سید احمد خمینی (ره) با نگاه خاص خود به مسائل جهان برگرفته شده از سال‌ها تجربه عملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بوده، از همان ابتدا تحلیل واقع‌بینانه‌ای از نظم نوین جهانی ارائه داده و بر خلاف نظر بسیاری از صاحبنظران و یا سیاستمداران که آن را فرآیندی در جهت گسترش توسعه جهان قلمداد می‌نمودند، ایشان نظم نوین جهانی را چیزی جز گسترش روزافزون سلطه آمریکا بر سراسر جهان نمی‌دانند.[28] و از دیدگاه مرحوم حاج سید احمد خمینی نظم نوین جهانی که آمریکا به دنبال تحقق آن بوده است را ، سیاستی برای مقابله با اسلام سازش‌ناپذیر امام خمینی می‌دانند.[29] و از این زاویه وضعیت جهان را مورد تحلیل خود قرار می‌دهند.

از دیگر نکات قابل توجه در موضوع تحولات جهان نگرش مرحوم حاج احمد آقا به موضوع همگرایی اسلامی و منطقه‌ای بوده است و اتحاد میان کشورهای اسلامی و منطقه و حتی جهان سوم را موجب تقویت منافع ملی آنان می‌دانند، ایشان برای این موضوع می‌فرمایند: «اگر همه کشورهای منطقه به گونه‌ای هماهنگ عمل کنند، در زمینه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی می‌توانند گام‌های مؤثری را در جهت منافع منطقه‌ای و ملی خود بردارند.[30] و ایشان از این زاویه وضعیت کشورهای جهان را مورد تحلیل و ارزیابی قرار می‌دهند و با تأکید بر شرایط خاص شوروی سابق و کشورهای مشترک‌المنافع (تازه تأسیس شده) و ژاپن و چین، به سیاست‌های آمریکا و سیاست‌های توسعه‌طلبانه این کشورآن را خطری برای این کشورها برمی‌شمارد و ایشان به صراحت نگرانی خود را از وضعیت کشورهای جهان سوم و بویژه اعضای جنبش عدم تعهد را مطرح می‌نماید.[31] و به همین دلیل ایشان ضرورت اتحاد میان کشورهای جهان سوم را مطرح می‌نمایند و این سیاست را حتی برای کشورهای غیر اسلامی نیز یک اصل اساسی می‌دانند و ایشان در راستای دیدگاه‌های خود اعتقاد دارند که باید اندیشمندان جهان اسلام در سراسر جهان اقدام به برپایی انقلاب اسلامی و تشکیل حکومت نمایند تا با ایجاد همگرایی اسلامی و بین‌المللی در مقابل اقدامات آمریکا و صهیونیزم جهانی ایستاده، و از دیدگاه ایشان این ایستادگی تنها زمانی محقق می‌شود که بر سر اصول و مواضع امام خمینی ایستادگی نمود.[32]

فلسطین:

موضوع فلسطین و تقابل جمهوری اسلامی ایران با رژیم صهیونیستی در عرصه‌های بین‌المللی از مهمترین شاخصه‌های سیاسی در اندیشه حضرت امام خمینی (س) بوده که در قالب سیاست‌های ضد صهیونیستی ایران شکل عملی به خود گرفته است و تمامی بزرگان و مسئولان نظام از ابتدا تاکنون در این خصوص مواضع مشترکی داشتند و در این میان مرحوم حاج احمد آقا نیز دارای دیدگاه‌های خاصی هستند و از دیدگاه ایشان قضیه فلسطین عمده‌ترین مشکل جهان اسلام بوده است.[33] مرحوم حاج احمد آقای خمینی (ره) همانند پدر بزرگوارشان موضوع انتقال فلسطین را بخشی از یک سیاست بزرگ استعماری می‌دانند که در مقابل جهان اسلام شکل گرفته است. آنچه که محرز است مرحوم حاج احمد آقا راه حل فلسطین را در نابودی اسرائیل آن هم از طریق قیام مردم فلسطین در بسیج کل جهان اسلام امکان‌پذیر می‌داند. و به شدت از امید داشتن به طرح‌های سازش که در سطح بین‌المللی مطرح شده بود بدبین بودند.[34] ایشان معتقد بودند که کشورهای اسلام با ایجاد همگرایی اسلامی در میان خود زمینه اتحاد علیه اسرائیل را بوجود آوردند تا بتوانند علیه اسرائیل اقدام کنند. و از دیدگاه مرحوم سید احمد خمینی صلح اعراب و اسرائیل در نهایت موجب تقویت مواضع صهیونیزم جهانی است و ادامه این روند که موجب دادن امتیاز از سوی اعراب به آمریکا و اسرائیل خواهد گردید از آن به عنوان مذاکره خفت‌بار یاد می‌کنند.[35] و از این رو مرحوم حاج احمد آقا در تقابل با این اقدام اعراب یگانه راه نجات مسلمانان را جهاد مسلحانه علیه رژیم صهیونیستی دانسته و راه حزب‌الله لبنان و قیام انتفاضه فلسطین را به عنوان مؤثرترین الگوی مبارزه علیه رژیم صهیونیستی مطرح می‌نماید. [36] دیدگاه مرحوم حاج سید احمد خمینی آزادی فلسطین بدون ایثار و فداکاری امکان‌پذیر نمی‌باشد و همت تمامی مسلمین را طلب می‌کند و در این راستا ایشان قیام خود مردم فلسطین را محدود دانسته و حضور آنان را شرط واقعی آزادی فلسطین می‌دانند.[37] ایشان نحوه عملکرد دولت‌های عرب و سران سازشکار را موجب نابودی فلسطین می‌دانند و بر همین دلیل ایشان معتقد بودند تا جمهوری اسلامی ایران باید از همه امکانات سیاسی و فرهنگی و اطلاعاتی خود برای زنده نگه داشتن قیام در سرزمین‌های اشغالی و کمک به برادران مظلوم و نسل‌های فلسطین بهره بگیرد و بر همین اساس اعلام می‌دارند ما بر اساس اصولمان در مقابل ملت مظلوم فلسطین و لبنان و دیگر ملل اسلامی تعهد داریم.[38]

دیدگاه‌های اقتصادی:

نگرش به حوزه اقتصاد از سوی نخبگان یکی از ارکان اساسی در هریک از جوامع می‌باشد که بر اساس آن سیاست‌های اقتصادی تبیین و به مرحله اجرا می‌رسد. بدون تردید هرکس با تاریخ انقلاب اسلامی آشنایی داشته باشد به خوبی درمی‌یابد که به دلیل اقتضائات دهه اول انقلاب، سیاست‌های خاصی در خصوص استراتژی‌های اقتصادی کشور گرفته شد که عواملی چون جنگ، تحریم‌های اقتصادی و از بین رفتن منابع صنعتی موجب گردیده بود تا دیدگاه‌های خاص اقتصادی بر کشور حاکم گردد که همین سیاست‌ها موجب تعارضات بسیاری در سیاست‌های اقتصادی گردید و در این عرصه نیز مرحوم حاج سید احمد آقا خمینی (ره) با اشراف بر موضوعات اقتصادی دارای دیدگاه‌های کارشناسی در این خصوص می‌باشند که به تعدادی از آنان اشاره می‌گردد.

یکی از دیدگاه‌های مرحوم حاج سید احمد آقا توجه به نظرات کارشناسان اقتصادی با همه سلائق و گرایشات می‌دانند و به این نکته توجه دارند که یکسونگری به اقتصاد می‌تواند آثار زیانباری داشته باشد.[39]

مرحوم حاج سید احمد خمینی برای رسیدن به آرمان‌های اقتصادی نظام جمهوری اسلامی ایران که به آن بسیار اهمیت می‌دادند بر دو محور تأکید داشته‌اند:

الف- دست‌یابی هدفمند و قانونمند نمودن اقتصاد کشور ب- احاطه ارزش‌های معنوی و الهی بر اقتصاد کشور. [40] و از این زاویه نگرش ایشان به اقتصاد کشور به خوبی می‌توان دریافت که بر خلاف دیدگاه‌های بسیاری از افراد و برنامه‌ریزان وقت اقتصادی دور شدن از بعضی اصول و ارزش‌های انقلاب و اسلام و پذیرفتن اقتصاد سرمایه‌داری را شرط ضروری برای پیشرفت و رشد و توسعه کشور می‌دانستند. مرحوم حاج احمد آقای خمینی ضمن آنکه صحبت رعایت قواعد اقتصادی را در چارچوب قانونمند نمودن اقتصاد کشور را مدنظر داشتند بر اساس باور دینی آنها را در راستای حفظ ارزش‌های الهی بر این قوانین پیگیری می‌کردند که می‌توان دریافت توجه به بسیاری از آزادی‌های اقتصادی که با هدف جلب سرمایه‌گذاری‌ها صورت می‌گرفت از دیدگاه ایشان مطرود بوده است.

ایشان در زمینه سرمایه‌گذاری دارای دیدگاه‌های بسیار روشن بوده که همواره بر آن تأکید داشته‌اند. ایشان به دعوت از سرمایه‌داران، برای مشارکت در برنامه‌های اقتصادی، انتقاد داشته و آن را شدیداً مغایر با آرمان‌های اصیل انقلاب اسلامی و خط امام می‌دانستند.[41] ایشان نیز همانند امام در خصوص موضوع جنگ فقر و غنا، دفاع از محرومین، مستضعفین، حدود اقتصاد آزاد و جهت‌گیری‌های اقتصادی در نظام جمهوری اسلامی ایران نقطه نظرات روشنی دارند و بر این اساس تحقق عدالت اقتصادی، اجتماعی و تأمین رفاه عمومی و جامعه بر اساس اندیشه‌های فقهی و اقتصادی امام خمینی(ره) را دست یافتنی می‌دانستند.[42] یکی از نکات قابل توجه نگرش ایشان بر مقوله کشاورزی است که آن را به عنوان زیربنای اقتصاد کشور می‌دانند و شرط تعامل با دنیای غرب و شرق (آن روزگار) را استحکام در ابعاد کشاورزی می‌دانند.[43]

متحجران:

موضوع متحجران و تقابل آنان با امام خمینی (ره)یکی از موضوعات بی‌بدیل در پارادایم انقلاب اسلامی است که به دلیل حساسیت خاص امام خمینی(ره) به این گروه بخش عمده‌ای از پیام‌های اواخر عمر مبارکشان را به آن اختصاص داده و خطر بازگشت آنان را گوشزد نموده‌اند که مهمترین این پیام‌ها عنوان منشور روحانیت به خود گرفت و در طی آن امام به تفصیل در خصوص این گروه و خطرات ناشی از آنان مطالبی را بیان فرمودند.

پس از ارتحال حضرت امام خمینی(ره) مرحوم حاج سید احمد خمینی (ره) بر اساس همان نگرش اعتقادی خود اقدام به معرفی و تبیین اقدامات آنان نمود و این خود بیانگر نگرش ایشان به فرآیند وجود روحانیت وابسته و ناآگاه و خط آنان بوده است بگونه‌ای که آن مرحوم علی‌رغم آنکه کمتر اقدام به نگارش می‌نمودند مقاله‌ای با عنوان «پدر! ای علمدار مکتب مظلوم» در خصوص متحجران به این مهم دست یازیده است. مرحوم حاج احمد آقا در ابتدا با وصف جایگاه عرفانی امام و ضرورت شناخت اندیشه آن حضرت زمینه‌های قیام امام خمینی را وصف نموده و با تأکید بر دو جنبه فقاهت و مرجعیت و جنبه مبارزاتی ایشان به تشریح دلائل مخالفت متحجران و واپسگرایان با امام خمینی(ره) می‌پردازد. وی در این مقاله[44]ایشان با تأکید بر دوران سخت و رنج‌آوری که امام طی کردند تا موفق به چنان انقلاب فرهنگی شد تأکید می‌نمایند متأسفانه همچنان مرارت‌ها و تهمت‌ها و کارشکنی‌های آن همچنان ادامه دارد.[48] با تأکید صریح بر ضرورت بیان مظلومیت‌های امام نه از جهت فرزندی حضرت امام بلکه آن را به عنوان تکلیف و ادای وظیفه مطرح می‌نماید.[45] مرحوم حاج احمد آقای خمینی (ره) با بهره‌گیری از فرازهایی از پیام منشور روحانیت امام اقدام به توصیف این گروه نموده و خطراتی را که امام گوشزد کرده بودند را یادآوری می‌نمایند. ایشان با تأکید بر رفتارهای این گروه در گذشته به صراحت نگرانی خود را از این گروه ابراز می‌دارند[46] مرحوم حاج احمد آقا در تعریف این گروه از متحجران می‌فرمایند: اسلام متحجرین از خدا بی‌خبر و مقدس نماهای احمق همه القابی است که تحت لوای اسلام آمریکایی مطرح می‌شود و اگر بخواهیم کارهای بزرگ امام را بشماریم شکل این فکر... و باید بدانیم که خطر اینها به مراتب بیشتر از خطر آمریکا و دشمنان خارجی است.[47]





پی‌نوشت‌ها:







[1] . پیام مقام معظم رهبری در...

[2] .مجموعه آثار یادگار امام حجت الاسلام المسلمین حاج سید احمد خمینی، در پاسخ به نمایندگان مجلس شورای اسلامی ،مؤسسه تنظیم و نشر آثار، ج1، ص 310.

[3] . مصاحبه با مجله العالم، ج2، ص17.

[4] .در دیدار با کارکنان سازمان وزارت دفاع، ج2، ص316، مورخ 16/4/71.

[5] .ج1، ص478، مورخ 18/7/69.

[6] . کتاب دیدگاه‌ها، منتخبی از مواضع حجت الاسلام و المسلمین حاج سید احمد خمینی، ص89، 7/10/1371 در دیدار با وزیر کشور جمهوری آذربایجان.

[7] . حضور تابستان 1381، شماره 41، مصاحبه با آیت‌الله بجنوردی.

[8] . مجموعه آثار یادگار امام حجت الاسلام المسلمین حاج سید احمد خمینی، ج1، ص54.

[9] . منتخب مواضع، ص25، مورخ 12/11/69 در مراسم آغاز جشن‌های دهه فجر.

[10] . منتخب مواضع، ص32، مورخ 30/11/70 در دیدار با مسئولان نیروی انتظامی.

[11] .صحیفه امام، ج5، ص449.

[12] . حضور اسفند 1374، شماره 14، ص13، دیدار با اقشار مردم.

[13] . مجموعه آثار یادگار امام حجت الاسلام المسلمین حاج سید احمد خمینی ج2، ص168، مورخ 12/12/70، دیدار با مردم کرمانشاه.

[14] .همان ج2، ص99، 19/10/70، دیدار با اهالی تهران و محلات.

[15] . منتخب مواضع، ص156، 1/8/1370، در دیار با اهالی یزد.

[16] . مجموعه آثار یادگار امام حجت الاسلام المسلمین حاج سید احمد خمینی ج1، ص475، در دیدار با وزیر پست و تلگراف و تلفن.

[17] .همان، ج 2،ص476.

[18] . همان،  ج2، ص63.

[19] . همان،  ج2، ص18، مورخ 1/8/70، مصاحبه با العالم.

[20] . همان،  ج2، ص64، مورخ 23/8/70، در دیدار با اعضای جمعیت هلال احمر.

[21] . همان،  ج1، ص562، مورخ 7/11/69.

[22] . همان، ج2، ص174، مورخ22/12/70.

[23] . همان،  ج2، ص83، مورخ17/9/70، دیدار با دانشجویان.

[24] . همان،  ج2، ص22، مصاحبه با العالم.

[25] . همان، ج2، ص22.

[26] . همان،  ج2، ص104، مورخ 20/11/70، دیدار با مسئولان دهه فجر.

[27] . همان، ج1، ص543، مورخ16/10/69.

[28] . ج2، ص37، مورخ8/8/70، در دیدار با رئیس جمهور چین.

[29] . همان، ج2، ص296، مورخ13/3/71، در دیار با فرماندهان سپاه.

[30] . همان،  ج2، ص291، مورخ 12/3/71، در دیدار با شورای ریاست جمهوری تاجیکستان.

[31] . همان، ج2، ص29، مورخ 1/8/70، مصاحبه با العالم.

[32] . همان، ج2، ص17، مورخ1/8/70، مصاحبه با العالم.

[33] . همان،  مصاحبه با مجله العالم،ج2،ص27.

[34] . همان،  مصاحبه با مجله العالم،ج2،ص27.

[35] همان، در دیدار با مسئولان بسیج، ج2، ص 78، 12/9/70.

[36] . همان، در دیدار با سید حسن نصرالله، ج2، 12/12/70.

[37] . همان،  مصاحبه با مجله العالم،ج2،ص27.

[38] . همان،  ج2،ص21، 1/8/70.

[39]  . همان،  مصاحبه با مجله العالم،ج2،ص20.

[40] . مجموعه آثار، ج 2، ص 361.

[41] . همان، ج1،ص653، تاریخ 14/2/70.

[42] . همان،  در دیدار با کنگره بررسی اندیشه‌های اقتصادی امام خمینی(س)، ج2، ص87، 21/9/70.

[43] . همان،  در دیدار با کشاورزان نمونه، ج1، ص 538، تاریخ 1/10/69.

[44] همان، جلد 2، ص 338.

[45] . همان، ص 340.

[46] . همان،ص 348.

[47] . مصاحبه با فصلنامه حضور، ج2،ص68.

[48] . مجموعه آثار یادگار امام حجت الاسلام المسلمین حاج سید احمد خمینی ، ج2، ص341.